{"id":7058,"date":"2025-11-04T19:20:47","date_gmt":"2025-11-04T18:20:47","guid":{"rendered":"https:\/\/po-polsku.eu\/niemieckie-slady-w-jezyku-polskim-germanizmy-ktore-opowiadaja-historie\/"},"modified":"2025-11-09T13:41:15","modified_gmt":"2025-11-09T12:41:15","slug":"niemieckie-slady-w-jezyku-polskim-germanizmy-ktore-opowiadaja-historie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/po-polsku.eu\/pl\/niemieckie-slady-w-jezyku-polskim-germanizmy-ktore-opowiadaja-historie\/","title":{"rendered":"Niemieckie \u015blady w j\u0119zyku polskim \u2013 germanizmy, kt\u00f3re opowiadaj\u0105 historie"},"content":{"rendered":"\n

W ostatnim czasie fascynuje mnie literatura z G\u00f3rnego \u015al\u0105ska. Moim ulubionym autorem jest Szczepan Twardoch, kt\u00f3ry w swoich powie\u015bciach opisuje \u017cycie w tym regionie na przestrzeni wielu dziesi\u0119cioleci. Podziwiam jego dba\u0142o\u015b\u0107 o szczeg\u00f3\u0142y, dzi\u0119ki kt\u00f3rej tworzy dla mnie egzotyczny \u015bwiat \u2013 pe\u0142en niemieckich zapo\u017cycze\u0144, zw\u0142aszcza tych odnosz\u0105cych si\u0119 do codziennych przedmiot\u00f3w, architektury, ubioru, mentalno\u015bci czy tak zwanego \u201eponiemieckiego dziedzictwa<\/em>\u201d. <\/p>\n\n

Sama pochodz\u0119 z p\u00f3\u0142nocno-wschodniej Polski, z Podlasia \u2013 regionu, w kt\u00f3rym dominuje wp\u0142yw j\u0119zyka i kultury rosyjskiej, wi\u0119c \u015bl\u0105ski \u015bwiat j\u0119zykowy by\u0142 mi dot\u0105d obcy.<\/p>\n\n

We wsp\u00f3\u0142czesnym j\u0119zyku polskim istnieje oko\u0142o 3000\u20134000 germanizm\u00f3w<\/strong>. Dla os\u00f3b niemieckoj\u0119zycznych to dobra wiadomo\u015b\u0107 \u2013 te s\u0142owa s\u0105 od razu zrozumia\u0142e. Z\u0142a wiadomo\u015b\u0107 jest taka, \u017ce wiele z nich jest dzi\u015b przestarza\u0142ych, poniewa\u017c opisuj\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 historyczn\u0105, kt\u00f3ra dawno ju\u017c min\u0119\u0142a. <\/p>\n\n



Od \u015bredniowiecza po czasy wsp\u00f3\u0142czesne<\/strong><\/h4>\n\n

Pierwsza du\u017ca fala germanizm\u00f3w w j\u0119zyku polskim pojawi\u0142a si\u0119 ju\u017c w \u015bredniowieczu \u2013 wraz z urbanizacj\u0105 i chrystianizacj\u0105. Niemieccy osadnicy, rzemie\u015blnicy i kupcy przywie\u017ali ze sob\u0105 nowe poj\u0119cia, kt\u00f3re do dzi\u015b s\u0105 w u\u017cyciu. Przyk\u0142ady: <\/p>\n\n

    \n
  • handel <\/strong>\u2013 Handel<\/li>\n\n\n\n
  • jarmark <\/strong>\u2013 Jahrmarkt<\/li>\n\n\n\n
  • kiermasz <\/strong>\u2013 Kirmes<\/li>\n\n\n\n
  • folwark <\/strong>\u2013 Vorwerk<\/li>\n\n\n\n
  • gmina <\/strong>\u2013 Gemeinde<\/li>\n\n\n\n
  • morga <\/strong>\u2013 Morgen (Fl\u00e4chenma\u00df)<\/li>\n\n\n\n
  • so\u0142tys <\/strong>\u2013 Schulthei\u00df<\/li>\n\n\n\n
  • w\u00f3jt<\/strong> \u2013 Vogt<\/li>\n\n\n\n
  • burmistrz <\/strong>\u2013 B\u00fcrgermeister<\/li>\n\n\n\n
  • ratusz<\/strong> \u2013 Rathaus<\/li>\n<\/ul>\n\n

    W XX wieku \u2013 szczeg\u00f3lnie podczas II wojny \u015bwiatowej \u2013 do j\u0119zyka polskiego trafi\u0142o wiele s\u0142\u00f3w zwi\u0105zanych z niemieck\u0105 okupacj\u0105, takich jak: auswajs<\/em>, gestapo, kapo, lager, szmugler, volksdojcz<\/em> czy w oryginalnej pisowni Blitzkrieg, \u00dcbermensch, Wunderwaffe<\/em>. Dzi\u015b wyst\u0119puj\u0105 one g\u0142\u00f3wnie w tekstach historycznych. <\/p>\n\n

    W drugiej po\u0142owie XX wieku Niemcy Zachodnie i Wschodnie sta\u0142y si\u0119 dla wielu Polak\u00f3w symbolami dobrobytu, pracy za granic\u0105 i kultury konsumpcyjnej. Do j\u0119zyka polskiego trafi\u0142y w\u00f3wczas takie s\u0142owa jak bauer, gastarbeiter, szyberdach, szrot, flomarkt czy polenmarkt. Do dzi\u015b znane s\u0105 te\u017c zwroty, takie jak jecha\u0107 na saksy<\/em> (\u201ejecha\u0107 do pracy sezonowej za granic\u0105\u201d). <\/p>\n\n



    Deutsche Wortbildung im Polnischen<\/strong><\/h4>\n\n

    R\u00f3wnie\u017c niemiecki spos\u00f3b tworzenia wyraz\u00f3w pozostawi\u0142 po sobie \u015blady. Przyk\u0142ady: <\/p>\n\n

      \n
    • Suffix -ung<\/strong> \u2192 -unek<\/strong>: Przyrostek -ung \u2192 -unek: Rechnung \u2192 rachunek<\/em>, Ladung \u2192 \u0142adunek<\/em>, Gattung \u2192 gatunek<\/em><\/li>\n\n\n\n
    • Przyrostek -man<\/strong>: furman<\/em> (Fuhrmann), hutman<\/em> (H\u00fcttenmann), oberman<\/em>; wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie: lekoman <\/em>(mi\u0142o\u015bnik tabletek), p\u0142ytoman<\/em> (kolekcjoner p\u0142yt)<\/li>\n\n\n\n
    • Przyrostek -mistrz<\/strong>: burmistrz<\/em> (B\u00fcrgermeister), baletmistrz <\/em>(Ballettmeister)<\/li>\n<\/ul>\n\n

      \u0141\u0105czenie dw\u00f3ch s\u0142\u00f3w w jedno to typowo niemiecka cecha \u2013 i bardzo praktyczna. Nic dziwnego, \u017ce j\u0119zyk polski r\u00f3wnie\u017c przej\u0105\u0142 t\u0119 zasad\u0119. Przyk\u0142ady:
      Rechnung \u2192 rachunek, Ladung \u2192 \u0142adunek, Gattung \u2192 gatunek <\/p>\n\n

        \n
      • czasopismo<\/strong> \u2013 Zeitschrift<\/li>\n\n\n\n
      • duszpasterz<\/strong> \u2013 Seelsorger<\/li>\n\n\n\n
      • krwiobieg<\/strong> \u2013 Blutkreislauf<\/li>\n\n\n\n
      • rzeczoznawca<\/strong> \u2013 Sachverst\u00e4ndiger<\/li>\n\n\n\n
      • \u015bwiatopogl\u0105d<\/strong> \u2013 Weltanschauung<\/li>\n\n\n\n
      • miarodajny<\/strong> \u2013 ma\u00dfgebend<\/li>\n\n\n\n
      • ogniotrwa\u0142y<\/strong> \u2013 feuerfest<\/li>\n<\/ul>\n\n



        Filozofia i kultura<\/strong><\/h4>\n\n

        Wp\u0142yw niemieckiej filozofii i kultury widoczny jest r\u00f3wnie\u017c w wielu zapo\u017cyczeniach. Terminy takie jak weltschmerz, zeitgeist, angst, gestalt, schadenfreude czy poltergeist pojawiaj\u0105 si\u0119 w felietonach, esejach i tekstach naukowych. Podobnie okre\u015blenia takie jak heglizm, kantyzm<\/em> czy luteranizm<\/em>, kt\u00f3re odnosz\u0105 si\u0119 do nurt\u00f3w filozoficznych lub religijnych. <\/p>\n\n



        M\u00f3j osobisty faworyt<\/strong><\/h4>\n\n

        Ostatnio natkn\u0119\u0142am si\u0119 na s\u0142owo \u201esznapskumpelka\u201d \u2013 prawdopodobnie polski wynalazek, kt\u00f3rego w j\u0119zyku niemieckim w og\u00f3le nie ma. Ale mimo to brzmi pi\u0119knie. <\/p>\n\n



        Cz\u0119sto spotykane germanizmy w j\u0119zyku polskim<\/strong><\/h4>\n\n

        Na koniec subiektywna lista popularnych s\u0142\u00f3w pochodzenia niemieckiego:<\/p>\n\n

          \n
        • fajerwerk <\/strong>\u2013 Feuerwerk<\/li>\n\n\n\n
        • obcas<\/strong> \u2013 Absatz<\/li>\n\n\n\n
        • urlop<\/strong> \u2013 Urlaub<\/li>\n\n\n\n
        • malarz<\/strong> \u2013 Maler<\/li>\n\n\n\n
        • blacha <\/strong>\u2013 Blech<\/li>\n\n\n\n
        • glanc<\/strong> \u2013 Glanz<\/li>\n\n\n\n
        • weksel <\/strong>\u2013 Wechsel<\/li>\n\n\n\n
        • szminka<\/strong> \u2013 Schminke<\/li>\n\n\n\n
        • szuflada<\/strong> \u2013 Schublade<\/li>\n\n\n\n
        • dach<\/strong> \u2013 Dach<\/li>\n\n\n\n
        • szlauch <\/strong>\u2013 Schlauch<\/li>\n\n\n\n
        • og\u00f3rek<\/strong> \u2013 Gurke<\/li>\n\n\n\n
        • granica<\/strong> \u2013 Grenze<\/li>\n\n\n\n
        • sznur <\/strong>\u2013 Schnur<\/li>\n\n\n\n
        • warsztat<\/strong> \u2013 Werkstatt<\/li>\n\n\n\n
        • stempel <\/strong>\u2013 Stempel<\/li>\n\n\n\n
        • szynka<\/strong> \u2013 Schinken<\/li>\n\n\n\n
        • kartofel <\/strong>\u2013 Kartoffel<\/li>\n\n\n\n
        • szyld<\/strong> \u2013 Schild<\/li>\n\n\n\n
        • komin <\/strong>\u2013 Kamin<\/li>\n\n\n\n
        • plac<\/strong> \u2013 Platz<\/li>\n\n\n\n
        • pech<\/strong> \u2013 Pech<\/li>\n\n\n\n
        • majstersztyk<\/strong> \u2013 Meisterst\u00fcck<\/li>\n\n\n\n
        • rynna<\/strong> \u2013 Rinne<\/li>\n\n\n\n
        • zegar<\/strong> \u2013 Zeiger<\/li>\n\n\n\n
        • ajerkoniak<\/strong> \u2013 Eierlik\u00f6r<\/li>\n\n\n\n
        • grosz<\/strong> \u2013 Groschen<\/li>\n\n\n\n
        • kicz<\/strong> \u2013 Kitsch<\/li>\n\n\n\n
        • szyba<\/strong> \u2013 Scheibe<\/li>\n\n\n\n
        • sznycel<\/strong> \u2013 Schnitzel<\/li>\n<\/ul>\n\n

          Podczas pisania tego tekstu korzysta\u0142am z artyku\u0142u Bogus\u0142awa Nowowiejskiego<\/strong> z Uniwersytetu w Bia\u0142ymstoku pt. \u201eZur Frage des Einflusses der deutschen Sprache auf das Polnische\u201d<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

          Wiele niemieckich s\u0142\u00f3w od wiek\u00f3w stanowi cz\u0119\u015b\u0107 j\u0119zyka polskiego. Od \u015bredniowiecznych termin\u00f3w, przez codzienne s\u0142ownictwo, a\u017c po poj\u0119cia filozoficzne \u2013 historia germanizm\u00f3w pokazuje, jak g\u0142\u0119boko Polska i Niemcy s\u0105 ze sob\u0105 j\u0119zykowo powi\u0105zane. <\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":6876,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[137],"tags":[],"class_list":["post-7058","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-o-jezyku"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/po-polsku.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7058","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/po-polsku.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/po-polsku.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/po-polsku.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/po-polsku.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7058"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/po-polsku.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7058\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/po-polsku.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6876"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/po-polsku.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7058"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/po-polsku.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7058"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/po-polsku.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7058"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}